de vinex moestuin

Regelmatig schrijf ik iets over mijn moestuinperikelen en ik benadruk daarbij meestal dat ik heus een erg bescheiden huis-tuin-en-keuken-tuin heb. Ik denk dat het totaal hooguit zo'n 40 vierkante meter is, waarvan zeker de helft terras bestrijkt. Toch lukt het ieder jaar beter om een aardige voedselopbrengst uit de tuin te genereren. Met een beetje creativiteit, experimenteren en vooral veel blunderen heb ik inmiddels van het voorjaar tot diep in de herfst verse opbrengst uit de tuin. Ik heb wat foto's genomen van mijn vroege mei-tuin om te laten zien hoe dat ongeveer in zijn werk gaat.

 

Tussen de voordeur en het kippenhok, lekker warm tegen een muur, staan bakken met aardappelen, een framboos, en een perenboompje. Daarnaast heb ik op de oprit nog een grotere bak met frambozen en twee grote speciekuipen waarin een pruim en een appel groeien (niet op de foto te zien). De stokjes staan in de bakken om te voorkomen dat mijn brutale loslopende kippenkoppel de hele boel omploegt of de katten het als kattenbak gebruiken.

 

Tegen een zonnige muur hangt een heerlijke zoete, witte druif met een insectenhotel waar intensief gebruik van wordt gemaakt. De bijen vliegen af en aan en dichten hun kamertje in het hotel netjes af met een kleidekseltje.

 

Op een plekje met middagzon staat de saladbar-in-ontwikkeling in de koude bak. Ze kunnen best tegen wat kou, maar ik probeer op deze manier de slakken weg te houden bij mijn kwetsbare babyplantjes. Erachter in de border (op de foto niet te zien) staan een braam en een tayberry.





 

Zomaar een wild hoekje in de tuin met wat zuring, peterselie, wat ander bladspul, uien en vergeet-me-niet. Niet alles wat ik in mijn tuin heb is eetbaar. Een kwestie van goed onthouden én herkennen wat je waar neerzet.



Een ander hoekje in de tuin met een minivijver (een ingegraven rechthoekige speciekuip) om insecten en vogels te trekken. Rondom staan wat uitgebloeide narcissen, maar ook pastinaak en knoflook. Op de achtergrond nog te zien: de compostbak, gemaakt van een Ikea vuilnisbak.

Voor de compostbak staat een rode bes die al veelbelovend vol met bloemetjes hangt. Erachter nog net te zien: een oude stronk van een berk waar ik eetbare paddenstoelen op kweek.

 

Een totaal overzicht van mijn tuin, waar nog heel wat zanderige aarde op te zien is. Dit zal over een paar weken bijna volledig begroeid zijn (want ingezaaid met allerlei groenten en bladspul). Ik zorg wel altijd dat er wat zand zichtbaar blijft omdat daar een bepaald soort wilde bij in nestelt, en bijen zijn weer goed voor de bevruchting van mijn groenten en fruit.

 

Van dichterbij gefotografeerd: erwten die in wat wormcompost vanuit de koude grond zijn opgekweekt. Deze groeien over een paar weken tegen de wigwam van snoeihout aan omhoog. Het glazen potje rechts waar je net een glimps van opvangt dient als cloche die beschermt tegen slakkenvraat. Ook nog te zien de rabarber op de achtergrond die enorm hard is gegroeid in de afgelopen week en mijn hosta's die zich prachtig uitrollen en in het hoogseizoen de slakken afleiden van de planten die eigenlijk als mensenvoedsel bedoeld zijn.

 

 

Een hoekje met snijbiet dat tot diep in de herfst geplukt kan worden en steeds opnieuw aangroeit. Heerlijk om te roerbakken of als vulling van een omelet.

 

Een systeempje om te onthouden wat ik waar heb gezaaid. Het is een combinatie van stokjes die de contouren aangeven van een zaaibed en in het midden een beschilderde steen waar het gewas op staat geschreven. Zoals hier: meiraap.

 

Ik let een beetje op het microklimaat in mijn tuin, maar laat dat niet alles dicteren: in de zomer staat er drie meter hoog reuzengras aan de kopse kant van de tuin die ervoor zorgt dat de wind minder invloed heeft zodat alles minder snel uitdroogt. Op de zonnige plekken tegen de muur komen na de ijsheiligen warmteminnaars in potten, zoals tomaat, paprika en pepers. In de volle grond zaai ik in de vorm van een druppel omdat dat, zodra het volgroeid is, het meest natuurlijk over komt. Sommige combinaties van bladvormen werken heel goed en pas ik ieder jaar toe, maar mijn voornaamste vuistregel is dat wat ik het vaakst pluk, het meest in de buurt van de staptegels wordt gezaaid. Zo staat de snijbiet en de peterselie voor het grijpen, maar de pastinaak, knoflook en pompoen krijgen en plekje achteraf.



Ik hoop dat ik zo een beetje een beeld heb kunnen geven van mijn eetbare tuin. Niet dat ik de wijsheid in pacht heb, maar als een amateur als ik het kan, kan iedereen met een piepklein stukje buiten (en wat vallen en opstaan) een eigen mini-oogst verbouwen.

transitiedenken

Ik weet niet hoe dat met jullie zit, maar ik ben het woord "crisis" na bijna vijf jaar behoorlijk zat. Je kan geen nieuws of actualiteiten kijken, luisteren of lezen of het gaat daarover. We bevestigen elkaar keer op keer in hoe ernstig de situatie is en welke effecten het heeft op ons leven, ons werk, ons inkomen. Natuurlijk ben ik niet blind voor de gevolgen van aanhoudende financiële spanningen, maar ik zie tegelijkertijd dat er veel hoopvolle bewegingen zijn die zorgen dat we de samenleving op een andere manier gaan organiseren. Creatiever, duurzamer, meer solidair.

Het lijkt de afgelopen weken een rode draad: ik ben bezig in het boek How Much is Enough (daar vertel ik binnenkort nog wel een keer over). Ik zag een interessante reportage van Tegenlicht, waarin transitiedenkers aan het woord werden gelaten. En last but not least: ik ben nog steeds hard bezig met mijn bedrijfje, dat eigenlijk ook een transitie is van de solistische manier waarop ZZP'ers normaal gesproken werken naar een soort gilde van vakbroeders. Zou dat allemaal toeval zijn? Of staan we aan het begin van een beweging die de samenleving op allerlei punten anders gaat organiseren?

De huidige crisis is niet alleen financieel. Er is sprake van een systeemcrisis, waarin verschillende spanningen tegelijk spelen: we zijn verslaafd aan fossiele brandstoffen, die toch echt eindig blijken te zijn. We hebben een voedselcrisis, waarbij het voedsel niet alleen erg ongelijk verdeeld is over de mensheid maar waar we bovendien 10 calorieën energie nodig hebben om 1 calorie voedsel te produceren. Er staat spanning op de solidariteit van de verzorgingsstaat, waarbij er steeds minder bereidheid lijkt om met elkaar via afdrachten voor kwetsbaren in de samenleving te betalen. De Belastingdienst te slim af zijn is bijna een nationale sport, terwijl we daarmee welbeschouwd alleen onszelf en het collectief bedotten. 

Tegelijkertijd zie ik dat de industriële kijk op de wereld het eind van zijn levensduur bereikt. Niet overal staan productiemiddelen als grondstoffen, kapitaal en arbeid centraal. Steeds vaker gaat het over duurzaamheid, ontplooiing, solidariteit, gemeenschapszin. In mijn omgeving hoor ik mensen vertellen dat zij zelf wat groenten gaan verbouwen op hun balkon, beginnen vrienden voorzichtig aan met "ontspullen" of minder vlees eten. Vrijwilligerswerk, inzamelen voor goede doelen, participeren in broodfondsen, collectieve acties om de wijk leefbaarder te maken; er is iets gaande waarbij een kleine maar duidelijke groep zelf het heft in handen neemt en niet wacht totdat knelpunten "van hogerhand" worden opgelost. Wij zijn de samenleving, dus waarom zouden we wachten?

Onze minister-president roept Nederlanders op tot stoppen met somberen en tot meer consumeren om de economie uit het slop te helpen. Het eerste juich ik toe. Over het tweede denk ik: als we hetzelfde blijven doen als we altijd deden, hoe kunnen we dan verandering verwachten? Is de huidige instabiliteit niet juist een signaal dat het allemaal wel wat soberder zou kunnen en zelfs zou moeten? Ik ben hoopvol over de creatieve energie die ik om me heen zie ontstaan. En ik wil daar deel van zijn, ik wil op mijn eigen bescheiden schaal zelf het verschil helpen maken. Door me te organiseren met anderen die ook klaar zijn om in beweging te komen, niet individueel maar als collectief. Niet vanuit een centrale institutie, maar in kleine, lokale verbanden waarin we elkaar (her)kennen. Door te ruilen (ik heb weer komboecha en kefirkorrels! Op te halen bij mij thuis, in ruil voor biologisch plantgoed!), mensen uit mijn netwerk actief aan elkaar te koppelen, jongeren op sleeptouw te nemen die een slechte startpositie hebben, door mijn kennis ter beschikking te stellen aan anderen en door niet meer bronnen te gebruiken dan ik redelijkerwijs nodig heb. Hoogdravend? Misschien. Maar volgens mij ook realistisch en haalbaar.

Als iedereen op microniveau zijn of haar steentje bijdraagt kunnen we een enorme veranderkracht in gang zetten en hoeven we niet te wachten tot "De Overheid" met de oplossing komt en De Economie weer aantrekt. De oplossing, dat zijn wij namelijk zelf.

eitjes uit eigen kip!

inspiratie

Een gewone door-de-weekse-dinsdag in april. Zomaar een dagje vrij genomen om met mijn lief en de camera op pad te gaan, op zoek naar inspiratie. Inspiratie die ik hard nodig heb om mijn batterij op te laden, om dagelijkse problemen en probleempjes te relativeren, maar vooral ook om weer fris tegen dingen aan te kijken en nieuwe ideeën op te doen. En ik heb gemerkt: als je met een open blik op pad gaat, dan vindt de inspiratie jou, in plaats van andersom.




De inspiratie van een verlaten hotel. De natuur neemt het langzaam over. Wat is hier gebeurd? Hoe heeft het er ooit uitgezien?

De tijdelijkheid van windsporen in de duinen

De inspiratie van het onverwachte. Niet per se mooi, maar zeker indrukwekkend

Een ander soort inspiratie: die van chaos en van willekeurige verzamelingen

Ik weet niet hoe dat met jullie zit, maar vooral de schoonheid van chaos, vergankelijkheid en soms zelfs lelijkheid kan me erg inspireren. En in die zin was vandaag een dag met een gouden randje.

zelf maken: wormcomposter

Het was vandaag tijd voor een doe-het-zelf projectje met zoonlief. Ik ben al een tijd enthousiast over wormencompost, maar helaas is het vat dat ik daarvoor gebruik niet handig: het bestaat uit één etage en daarom is het een enorm gedoe om de compost te oogsten zonder alle wormen kwijt te raken. Vandaar het project van vandaag: een wormcomposter met meerdere verdiepingen.

Het voordeel van deze uit drie lagen bestaande composter is dat het oogsten een stuk eenvoudiger wordt: de onderste bak bevat geen gaten en doet dienst als opvang bak van de wormthee (het vocht dat vrijkomt bij het verwerken van de voedselresten door de wormen). De bak die daarin gestapeld staat heeft kleine gaatjes in de bodem waar het vocht door naar beneden kan sijpelen, maar waar de wormen niet door passen. In deze bak worden krantensnippers en organisch materiaal gedaan als voedsel voor de wormen. Dit wordt straks je compost. In de bodem van de bovenste bak maak je twee grotere gaten. Als de bak bijna vol is en al het organisch materiaal van de eerste verdieping op is, begin je met het toevoegen van organisch materiaal aan de tweede bak. De wormen zullen op zoek gaan naar nieuw voedsel. De wormen verhuizen daarom naar de tweede etage, zodat je de eerste makkelijk kunt oogsten. Vergeet niet regelmatig de onderste bak met wormenthee te legen; dit is een soort natuurlijke plantenvoeding die (verdund!!) prima bij het gietwater voor kamerplanten of de moestuin kan.

Gun de wormen vervolgens een tijdje hun rust zodat ze kunnen acclimatiseren. Doe er niet teveel organisch materiaal bij totdat de vertering echt goed op gang is gekomen.

Een fotoverslag.

Men neme drie stapelbare plastic bakken en een deksel (deze zijn doorzichtig maar zwart is nog beter). Deze zijn respectievelijk 12 liter (2 stuks) en 18 liter

Boor kleine gaatjes in het deksel zodat er voldoende zuurstof bij kan maar de wormen niet kunnen ontsnappen

Boor wat grotere gaten (ongeveer 3 cm doorsnee) in de bodem van één van de twee bakken (in ons geval: een 12 liter bak) en kleine gaatjes in de bodem van een andere (in ons geval: de 18 liter bak). Laat één bak ongemoeid

Versnipper oud papier (liefst zonder drukinkt) zodat er een laagje van een centimeter of twee á drie ontstaat. Maak dit een beetje vochtig met de plantenspuit

Breng een laag organisch materiaal op de krantensnippers aan. Wij hadden nog een oude komkommer, een koffiefilterzakje met inhoud en de onderkant van raapstelen liggen

En zo ziet dat er dan ongeveer uit

Voeg de compostwormen (zgn tijgerwormen) toe. Deze vind je onder in je "normale" compostvat, maar je kan ze ook bij de viswinkel kopen

...en dit is waar we het allemaal voor doen. Een schepje wormencompost uit mijn "oude" vat

jarige kippen

Inmiddels mag ik mezelf alweer een jaar kippenhoedster noemen. Ik moet zeggen dat het zoveel gezelligheid en lol heeft gebracht dat ik ze voor geen goud meer zou willen missen. Hoe klein ze ook zijn, ze hebben een stevig karakter, zijn eigenwijs en nieuwsgierig en ontzettend sociaal.

Daarom vandaag: een ode aan mijn kippenkoppel.

"wat doeoeoeoeoeoe je?"

"Aan je plant gezeten? Moi?"

ik ben geen kip, ik ben een herfstframboos

onbeschaamde broedse taferelen

de onkruidbrigade

zoekplaatje

opgesloten in Kipcatraz

goed en kwaad

Goed en kwaad vormen vaak de ruggengraat van sprookjes, romans en films. In het dagelijks leven zijn goed en kwaad gelukkig minder zwart-wit, maar soms doen zich situaties voor waarin je je afvraagt of iemand er moedwillig op uit is om schade aan te richten. Zonder teveel op de details in te gaan: op dit moment ben ik met mijn kersverse bedrijfje helaas verwikkeld in zo'n situatie en zoek ik naar manieren om daarin mijn kalmte en authenticiteit te bewaren. Vandaar op deze zaterdagochtend een bespiegeling over de ietwat bombastische termen Goed en Kwaad (zie dit maar als een waarschuwing).

Mijn voornaamste dilemma is: hoe kun je zelf vanuit integriteit en vertrouwen blijven reageren als je, voor je gevoel, kwaad wordt aangedaan? Met Rousseau geloof ik dat de mens van nature goed is en er niet op uit is om anderen kwaad te doen. Wel zijn er omstandigheden die deze natuurlijke inborst negatief kunnen beïnvloeden en ervoor zorgen dat mensen elkaar desondanks moedwillig schade toebrengen. De gruwelen in de Abu Ghraib gevangenis hebben naar mijn idee op een extreme manier duidelijk gemaakt dat de mens onder druk van een systeem of situatie tot afschuwelijke dingen in staat is. Ik weiger echter te geloven dat dit een voorbeeld is van de natuurlijke staat van de mens. En of je in bepaalde situaties als slechterik of held uit de bus komt is misschien wel meer een dubbeltje op zijn kant dan wij willen geloven. Waarmee ik overigens absoluut niet wil zeggen dat je niet zelf verantwoordelijk bent voor de wijze waarop je reageert. En uiteraard ook niet dat mijn situatie maar in de verste verte lijkt op de extreme uitdrukking van het kwaad die daar aan de orde was. Gelukkig niet.

Goed en kwaad zijn geen absolute termen. Ze zijn voor een deel situationeel en cultureel bepaald. Als ik mijn huidige situatie helemaal "afpel" dan is de meest bepalende factor de vraag naar het motief van het  handelen van de ander. Voelt hij zich bedreigd of aangetast in zijn rechten of positie? Komt het handelen voort uit de wens tot behoud van eigendom of van de sociale orde waar hij deel van uit maakt? Even los van de vraag of ik het eens ben met deze opvatting creëert dat bij mij wel meer begrip voor de situatie. Bovendien ben ik op deze manier beter in staat om de persoon en de actie los te zien van elkaar.

Het heeft dus ook niet veel zin om de term "kwaad" te definiëren. De situatie is zoals hij is, los van het label dat ik er aan hang. De andere partij zal de situatie misschien precies andersom uitleggen en van mening zijn dat ik (of mijn bedrijfje) het kwaad vertegenwoordig. De discussie over wie er in dezen gelijk heeft is weinig zinvol; daar kom je met elkaar niet uit. Belangrijker is de vraag hoe ik er zelf mee om ga.

In ingewikkelde situaties laat ik me graag inspireren door opvattingen uit het Boeddhisme of uit de yogafilosofie. De aanknopingspunten die ik daarin vind voor goed handelen zijn onder andere geweldloosheid (in woord en daad), "soulpower" (Satyagraha) en eerlijkheid. Hoe probeer ik dat te vertalen naar gedrag in deze ingewikkelde en energie vretende situatie? (let op: ik zeg nadrukkelijk "probeer", want ik ben helaas nog niet zover spiritueel ontwikkeld dat dit me eenvoudig afgaat):

• Ik laat geen boosheid zien
• Ik spreek niet kwaad over mijn opponenten
• Ik houd de relatie in stand, los van het conflict
• Ik heb er openlijk vertrouwen in dat rechtvaardigheid wint; ook al is het niet op korte termijn

En om deze ietwat zware bespiegeling te verlichten plaats ik nog wat fotootjes die ik vanochtend vroeg in mijn tuin heb genomen ;).




pruimenbloesem

de lente wil maar niet komen, maar in het vroege ochtendlicht is het toch genieten

de crocusjes blijven lang in vorm dit jaar

tien minuten projecten

Ik zou graag kunnen beweren dat ik van nature opgeruimd en georganiseerd ben, maar niets is minder waar. Ik start vele projecten tegelijk en heb niet de natuurlijke aanleg om de sporen daarvan grondig uit te wissen als ik het project even pauzeer. Als ik een dag gewerkt heb is het laatste waar mijn hoofd naar staat nog even flink opruimen en schoonmaken, maar met twee pubers in huis - die helaas ook genetisch belast zijn met een hoge troeptolerantie - zou dat eigenlijk wel nodig zijn. Na jarenlang lijden aan CHAOS (Can't Have Anyone Over Syndrome) hebben we inmiddels wel een aardige balans met elkaar als het gaat om de boel optisch netjes houden. En de beste tips daarvoor heb ik ooit geleerd van Flylady, mijn virtuele opruimgoeroe. Maar zelfs van de tips van Flylady heb ik hier in huis een light versie gemaakt, waardoor - en ik zeg het met enige schroom - ik hooguit tien minuten per dag besteed aan opruimen.

Enige toelichting (of verdediging) is hier wel op zijn plaats: de tien minuten zijn pas echt toereikend geworden nadat we een tijd lang ons huis hebben ontdaan van onnodige ballast. Weken, nee, maandenlang heb ik rondes door het huis gedaan om te verzamelen wat we aan overbodige spullen in huis hadden en dat naar de Kringloop te brengen. Uiteindelijk leidde dat er toe dat we nu op een soort comfortabel minimum terecht zijn gekomen, waardoor we zelfs een aantal kasten hebben kunnen verkopen bij gebrek aan spullen om er in te leggen. De vuistregel blijft nu: nieuw ding erin, oud ding eruit.
Een ander aspect wat ik hier even moet noemen, is dat we de kinderkamers hebben uitgesloten van deelname aan de tien minutenactiviteiten. De kamers zijn een soort heilige grond van de kinderen waar ze naar hartenlust los mogen gaan, zo lang we de basishygiëne kunnen garanderen. Dat gezegd hebbende moet ik wel bekennen dat dit me de nodige moeite kost. Er zijn tijden dat we vergeten welke kleur hun vloerbedekking heeft door de hoeveelheid kleding die ze er over uitgespreid hebben. Zou ik echter de kinderkamers in de tien minuten ambitie meenemen dat zouden tien minuten niet volstaan. En het dubbele eigenlijk ook niet.
Ten slotte - en dit is echt de laatste disclaimer - is het huis op vrijdag aan het einde van een werk- en schoolweek rommeliger dan op zondagavond, aan het einde van een vrij weekend. De tien minuten volstaan dus niet om het huis helemaal spic and span te houden, maar het is wel altijd netjes genoeg om niet in paniek te raken als er onverwachte visite komt.

Goed. Tien minuten dus. Wat kun je in tien minuten? Meer dan je denkt. Als inspiratie een paar van mijn tien minuten-acties en andere slinkse manieren om het huishouden tussen de bedrijven door op orde te houden.

Een paar van mijn vaste efficiency trucs:

• Maak de badkamer schoon tijdens het douchen. Toen de kinderen klein waren deed ik ze washandjes om hun voeten om meteen de vloer mee te nemen. Zelf zorg ik dat de wastafel, tegels en kranen regelmatig een opfrisser krijgen tijdens mijn persoonlijke schoonmaakbeurt.
• Handdoeken en theedoeken die richting wasmachine moeten liggen klaar op de trap om mee naar de zolder te nemen. Tijdens het naar boven verplaatsen neem ik "on the fly" meteen de traptreden mee met deze doeken, zodat die van het stof ontdaan worden.
• In tien minuten kun je op een hele verdieping losse rommeltjes verzamelen in een grote (was)mand. De volgende dag kun je in de tien minuten de rommeltjes wegzetten op de plek waar ze echt horen. Als je echt de geest hebt kun je dat natuurlijk ook meteen doen.
• Het afnemen met een vochtige doek van alle horizontale oppervlaktes op één verdieping kost mij precies tien minuten.
• Als je aanrecht netjes en schoon is voelt de hele keuken schoon. Elke dag een paar minuten investeren in een schone gootsteen, aanrechtblad, tegeltjes en fornuis scheelt een slok op een borrel.
• Tijdens het koken ruim ik meteen op wat er niet meer nodig is. Kruiden terug in het rek, vieze vaat in de vaatwasser, aanrecht afnemen als het snij- en kruimelwerk achter de rug is. En ondertussen sta ik toch in pannen te roeren, dus kan ik net zo goed mijn tijd efficiënt besteden. Zo hoeft iedereen na het eten alleen nog maar zijn bord en bestek in de vaatwasser te zetten en is de boel weer op orde.
• Een dooddoener maar: zet spullen die je vaak gebruikt (kruiden, dagelijks kookgereedschap, etc.) op een plek waar je makkelijk bij kan. Dingen die je minder vaak gebruikt (in mijn geval bijvoorbeeld de sojamelkmaker en de broodbakker) kunnen wat verder buiten bereik worden gezet. Zo spaar je tijd met opruimen na het koken of bij het uitruimen van de vaatwasser.
• Hang was zo netjes op dat je niet hoeft te strijken.
• Als je bonen weekt en kookt, maak dan meteen genoeg voor een paar keer en vries deze in in porties. Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld granen die langer moeten koken. Scheelt uiteindelijk tijd (en geld).
• Doe een keer per week een kleine tien minuten beurt met een nat doekje om alle lichtknopjes, vlekjes op de vloer (als je zoals wij laminaat hebt), vette vingers op deuren of stoffige oppervlaktes (bijvoorbeeld de tv of computerscherm) bij te werken. Kost bijna geen tijd en het huis ziet er op het eerste gezicht meteen weer pico bello uit.
• Zorg voor wat lavendel of waspoeder in je stofzuigerzak. Zo ruikt het huis lekker fris als je de stofzuiger gebruikt hebt.

Ik ben de eerste om te erkennen dat het misschien niet allemaal volgens de gebruikelijke schoonmaakregeltjes gaat, maar voor ons huishouden werkt het. En als jullie nog tips hebben waarmee ik de boel nóg efficiënter kan regelen dan houd ik me van harte aanbevolen!

mijn werkplek aan de eettafel