de voortgang

Het einde van onze verbouwing is in zicht, maar de laatste loodjes wegen zwaar. We doen zoveel mogelijk zelf (alles zelf doen is onmogelijk gebleken) en combineren dat beide met drukte op het werk. Dat betekent zoveel als: iedere vrije minuut wordt besteed aan klussen in het nieuwe huis, dingen uitpuzzelen voor het nieuwe huis of praten over het nieuwe huis. Vooral het doorlopende switchen hakt erin: op de bouwplaats is het geen probleem is om in een ketelbak met stoffig haar en vegen in het gezicht rond te lopen, terwijl ons 'oude' huis te koop en dus 'in de etalage' staat, waardoor het ook op de meest onbewaakte momenten spic en span moet zijn. Dat laatste valt niet mee met twee pubers die zowel letterlijk als figuurlijk veel ruimte in nemen. Daarnaast is er natuurlijk nog het werk, waar we geacht worden zowel productief als representatief te zijn. Ik overdrijf niet als ik zeg dat we allebei een beetje aan het eind van ons Latijn zijn, ondanks de geweldige hulp die we van familie en vrienden krijgen.

Ik zit er nog teveel middenin om goed op het hele proces te kunnen reflecteren, maar feit is dat vandaag de maand begonnen is waarin we echt gaan verhuizen naar onze nieuwe habitat. Tijd voor een update met wat spectaculaire (althans, in onze ogen) voor-en-na plaatjes.

waar we na de vorige keer gebleven waren...

Nadat de pui er in was gezet

En nu met kersverse laminaatvloer

een ontmoedigende hoeveelheid oude lagen behang

is inmiddels een fotowand voor de kamer van zoonlief

voor dochter van twee krappe kamers één mooie ruime kamer gemaakt

en één van de muren is inmiddels voorzien van prachtig sloophout behang

verbouwing

Ik beken: het is schandalig lang geleden dat ik iets van mij heb laten horen. Dat heeft te maken met het klushuis dat wij hebben gekocht. Het is een project dat niet alleen veel werk met zich meebrengt, maar ook veel overpeinzingen en afwegingen over onze manier van leven. Consuminderen, zuinig leven en het verbouwen en verfraaien van je huis lijkt haaks op elkaar te staan. En vaak doet het dat ook. Weliswaar doen we zoveel mogelijk zelf, letten we goed op de kosten en denken we na over het gebruik van materialen, maar ik kan niet ontkennen dat er iets dubbels in zit. We bouwen aan een plek waar we samen oud willen worden, maar dat is een stevige investering die ervoor zorgt dat we ons "hoera-moment" effectief weer een aantal jaar hebben opgeschoven.

Genoeg stof om weer te schrijven, maar eerst een kleine visuele update over ons project in de afgelopen maanden.

Via Marktplaats iemand blij gemaakt met de keuken die dateerde van medio jaren '60

De muur gaat plaats maken voor een pui met openslaande deuren. Handig dat puberzoon inmiddels over goede spierballen beschikt

Achter de muur bleek een doorgeef kast te zitten

En achter vijf lagen behang trof ik een verrassing aan: een zesde laag

Begin november moest er nog gemaaid worden

Maar twee weken later zag het gras er zo uit

Zondagochtend picknick in het nieuwe huis. Dankzij de hulptroepen vorderen we gestaag

Terwijl thuis ons kleinvee niets vermoedend op ons wacht in het 'oude' huis waar we nog steeds wonen

zuurstof en vuur

De combinatie van frisse Terschellingse zeewind en een lang weekend yoga hebben zoveel ruimte in mijn hoofd gebracht dat ik voor het eerst sinds tijden weer borrel en bruis. Schrijven, (textiel)schilderen, fotograferen, ik voel me een overkokend melkpannetje in de meest positieve zin van het woord.

Note to self: na maanden volop in mijn hoofd te hebben gewoond is één weekend zuurstof en beweging genoeg om niet alleen terug in mijn lijf te landen, maar ook om het creatieve vuur weer aan te wakkeren. Dus waarom altijd wachten tot het vlammetje bijna dooft voor ik actie onderneem? Voortaan ga ik preventief aan het zuurstof!

sfeerimpressie

Ieder jaar weer leuk: de afwasserette

Terschelling zoals het hoort: fris en zonnig

Links de wolken boven het vaste land, rechts de eilanden

Aerial yoga, of: hoe ondersteboven in de buitenlucht hangen letterlijk en figuurlijk je perspectief verandert

Visite bij de tenten

Creativiteit: kleding beschilderen

armbreien

Met Sinterklaas in aantocht zijn we in huize Bewuste Eenvoud druk bezig met de nodige voorbereidingen. Het is inmiddels een goede gewoonte om niet alle cadeaus (al dan niet tweedehands) te kopen, maar om ook een paar dingen zelf te maken. En daarom ben ik voor het eerst sinds tijden weer aan het breien geslagen. En niet zomaar breien, maar ik ben inmiddels 'hooked'  aan het breien zonder naalden. Op Youtube vond ik dit filmpje met instructies voor het breien van een grove colsjaal (infinity scarf), waarbij je je armen in plaats van je naalden gebruikt. Het was eerst even uitzoeken hoe het precies werkte, maar als je eenmaal de slag te pakken hebt dan gaat het als een tierelier. Echt, in een half uurtje heb je een prima sjaal. Zo heb ik inmiddels op bestelling een knalgele gemaakt en direct er achteraan een grijs-blauwe. Per sjaal nam het hooguit een half uurtje in beslag. Een kleine impressie:

Een maisgeel exemplaar voor mijn nicht (geshowd door mijn dochter die hem vervolgens zelfs in bed om hield)

Arm-breien in actie. Let vooral ook op mijn flitsende pyamabroek

Het grijs-blauwe exemplaar die zo lekker zit dat ik overweeg hem zelf te houden

Het gewone breien ben ik ook nog niet verleerd, maar gaat naar verhouding een stuk trager

En mijn haakproject ligt even te verstoffen in de hoek

Kortom, het huis is op dit moment even omgetoverd tot een wollige werkplaats en je kunt deze winter mijn vrienden en familie op straat herkennen aan de flitsende arm-gebreide sjaals.

terug naar school

Ligt het aan mij of wordt in Nederland het "terug naar school"-evenement ieder jaar een stukje commerciëler? In de afgelopen jaren op zomervakantie in Frankrijk verbaas ik me elke keer over de drammerige reclames die voor ieder nieuw schooljaar niet alleen nieuwe schriften en agenda, maar ook een volledig nieuwe garderobe, schooltas en schrijfgerei propageren. Afgelopen zomer in de Verenigde Staten kwam daar - uiteraard - nog een flinke schep bovenop: tv-reclames die pubers inwrijven dat het nieuwe schooljaar de tijd is om je een volledig geactualiseerd imago, inclusief kapsel en mobiele telefoon, aan te meten. Maar ook in Nederland adverteren de V&D's, Hema's en andere leveranciers in kleding/schoolartikelen/fietsen vrolijk mee. En pubers zijn daar gevoelig voor.

Ik probeer een balans te vinden tussen ruimte geven aan mijn kinderen om hun identiteit uit te drukken en ze anderzijds bewust te maken dat de commercie er belang bij heeft om ze dit soort onzekerheid aan te praten. Meestal wint de commercie het van hun (eigen)wijze oude moeder. We hanteren een budget voor zaken als kaftpapier, schriften en agenda's. Daarbinnen mogen ze zelf hun inkopen doen. Voor kleding doen we niets extra's; dat is gewoon inbegrepen bij het kleedgeld (oudste) of de reguliere vervangingen door het jaar heen (jongste). Nu moet ik zeggen dat ik toch verrast was dat mijn zoon in de afgelopen periode opeens zo'n acht centimeter meer telde dan voor de zomervakantie en dat zijn schoenen twee maten te klein bleken. Na weken van korte broeken en teenslippers had ik dat niet helemaal aan zien komen. Dan kan ik principieel zijn over de terug-naar-school-indoctrinatie, maar hij moet toch iets aan kunnen trekken. Het wordt dus nog even een uitdaging de komende dagen om hem tot het weekend gekleed te houden; daarna duiken we maar eens de uitverkoop in voor nieuwe broeken (iemand een tip waar ik betaalbare spijkerbroeken, maat 164 mét knopen-elastiek voor mijn gespierde spijker kan vinden?).

Een andere terugkerende discussie met mijn kinderen is de lunch. Beiden weigeren stelselmatig een broodtrommel mee te nemen: neemt teveel ruimte in in de toch al volle schooltas en is erg "uncool". Maar brood in een zakje belandt onherroepelijk in de vuilnisbak want wordt als "zompig" bestempeld. We hebben hier al menig discussie over gehad, maar ik trek aan het kortste eind. Na verschillende experimenten met mueslirepen en ontbijtkoek (mijn mening: dure en ongezonde troep) dacht ik in de VS De Oplossing gevonden te hebben: trailbars. Voedzame, energierijke en gezonde repen met noten, zaden en gedroogd fruit die goed blijven in de rugzak. Tijdens lange wandelingen hadden we dat al proefondervindelijk vastgesteld. Tot mijn verbazing kon ik echter nergens een goede Nederlandse variant vinden die niet stijf staat van de high-fructose of andere suikerige troep. In de natuurwinkel was wel iets te koop wat enigszins in de buurt kwam, maar dat is een onbetaalbaar alternatief om dagelijks mee te geven. Om te voorkomen dat de lunch voortaan bestaat uit gevulde koeken en kaassoufflées uit de schoolkantine ben ik met behulp van good old internet aan het kokkerellen geslagen en het moet gezegd: met resultaat. De trailbars zijn zo ongelofelijk lekker dat het ons alle zelfbeheersing kost om ze niet te snel soldaat te maken. Het recept vind je hier. De ingrediënten komen vooral uit de natuurwinkel en zijn bij elkaar vrij prijzig, maar als je het omzet in repen kost het bij elkaar nog geen 60 cent per reep. Dat leek me wel een positieve businesscase.

Hoe is jullie terug-naar-school week verlopen? Hebben jullie tips om de kinderen ook op school gezond en betaalbaar te laten eten?

gebroedelijk met elkaar in mijn piepkleine oven

de kleur doet het eindresultaat geen recht; in tegenstelling tot wat het lijkt: ze smaken niet naar gerecycled papier

zelf maken: plantaardige melkkefir

Sinds een paar maanden ben ik verslingerd aan de kefir. Het is een frisse, karnemelkachtige drank die vol zit met gezonde bacteriën en gisten die positief werken op je darmflora. Het verschilt van yoghurt omdat kefir fermenteert door een heel ander soort bacteriën: zogenaamde mesofiele bacteriën die groeien op kamertemperatuur. Yoghurt ontwikkelt zich op thermofiele bacteriën die op een warmhoudplaatje of in een thermosfles op een hogere temperatuur moeten worden gehouden. Bovendien bevat kefir naast goede bacteriën ook heilzame gisten en de nodige B-vitaminen.

Omdat ik geen dierlijke melk drink was ik benieuwd of het me zou lukken om een goed plantaardig alternatief te maken. Ik bestelde via internet een eerste portie melkkefir korrels en een plastic zeef en ging aan de slag.

Het maken van kefir is verbluffend eenvoudig: doe de kefirkorrels in een kan, voeg de melk toe en laat het ongeveer 24 uur op kamertemperatuur staan. Giet het vervolgens door een plastic zeef (let op: kefirkorrels houden niet van metaal!) in een fles et voilá: kefir. Met plantaardige melk is het eigenlijk precies hetzelfde, alleen vervang je dierlijke melk door amandel,- hazelnoot of sojamelk. Belangrijk is wel dat de plantaardige melk enige suiker bevat, want daar voedt de kefirkorrel zich mee in het fermentatieproces en deze melk bevat geen melksuikers, zoals koemelk. Ik voeg overigens geen suiker toe aan de melksoorten die ik gebruik omdat ik het maak van melk uit een pak. Als je bijvoorbeeld de plantaardige melken van Alpro gebruikt dan zit daar al voldoende suiker in. Mijn favoriet is gewone sojamelk-kefir, maar die van amandel of hazelnootmelk zijn ook lekker. Met haver- en rijstmelk heb ik nog niet geprobeerd, maar die staan wel op mijn verlanglijstje.

Ik giet de kefir na 24 tot 36 uur via de zeef in een plastic bak met schenktuit. Vervolgens giet ik het in een glazenfles met dop, zodat de zachtbruisende smaak goed behouden blijft. Je hoeft de kefirkorrels die achterblijven in de zeef niet af te spoelen; ze zijn gewoon direct weer te gebruiken voor een volgende portie.

bovenop de kefir is tijdens de fermentatie een geelachtig doorzichtig laagje ontstaan, de dikkere drap is naar beneden gezakt. Bij het zeven mengt het zich weer

 

de kefirkorrels blijven achter in de plastic zeef en zijn klaar voor een volgend gebruik

 

De kefirkorrels vermeerderen zich continue in het fermentatieproces, waardoor je makkelijk een reserveportie achter de hand kunt houden. Dat zou ik ook iedereen aanraden, voor het geval er een keer iets mis gaat (bijvoorbeeld als je ze per ongeluk door de gootsteen spoelt). Een extra portie kun je drogen of invriezen en op die manier lang bewaren. Als je op vakantie gaat kun je de korrels met een flinke hoeveelheid melk in de koelkast bewaren. Dit vertraagt het proces maar houdt de korrels wel goed gevoed. Houd er wel rekening mee dat ze, zodra ze weer in gebruik worden genomen, wat tijd nodig hebben om op gang te komen.

De echte kefir-adepten gebruiken de melk overal voor: drink het tegen maagpijn, diarree, dep een doekje met kefir op uitslag of plekken met zonnebrand, muggenbulten, noem maar op. Zelf heb ik daar nog niet zoveel ervaring mee, maar waar ik wel blij mee ben is dat ik door kefir weer nieuwe manieren heb ontdekt om plantaardige sour cream of cream cheese te maken:

Sour cream:
Hetzelfde proces als de melkkefir, maar gebruik bijvoorbeeld soja- of kokosroom in plaats van melk.

Cream cheese:
Laat melkkefir door een kaasdoek, koffiefilter of (extreem schone!) theedoek druppelen in een kom. Voeg aan de overgebleven hangop knoflook of kruiden naar wens toe. Ook geschikt voor bijvoorbeeld plantaardige tzatziki.

ik bewaar de kefir in een glazen beugelfles, maar met draaidop kan natuurlijk ook

zelf maken: wormcomposter

Het was vandaag tijd voor een doe-het-zelf projectje met zoonlief. Ik ben al een tijd enthousiast over wormencompost, maar helaas is het vat dat ik daarvoor gebruik niet handig: het bestaat uit één etage en daarom is het een enorm gedoe om de compost te oogsten zonder alle wormen kwijt te raken. Vandaar het project van vandaag: een wormcomposter met meerdere verdiepingen.

Het voordeel van deze uit drie lagen bestaande composter is dat het oogsten een stuk eenvoudiger wordt: de onderste bak bevat geen gaten en doet dienst als opvang bak van de wormthee (het vocht dat vrijkomt bij het verwerken van de voedselresten door de wormen). De bak die daarin gestapeld staat heeft kleine gaatjes in de bodem waar het vocht door naar beneden kan sijpelen, maar waar de wormen niet door passen. In deze bak worden krantensnippers en organisch materiaal gedaan als voedsel voor de wormen. Dit wordt straks je compost. In de bodem van de bovenste bak maak je twee grotere gaten. Als de bak bijna vol is en al het organisch materiaal van de eerste verdieping op is, begin je met het toevoegen van organisch materiaal aan de tweede bak. De wormen zullen op zoek gaan naar nieuw voedsel. De wormen verhuizen daarom naar de tweede etage, zodat je de eerste makkelijk kunt oogsten. Vergeet niet regelmatig de onderste bak met wormenthee te legen; dit is een soort natuurlijke plantenvoeding die (verdund!!) prima bij het gietwater voor kamerplanten of de moestuin kan.

Gun de wormen vervolgens een tijdje hun rust zodat ze kunnen acclimatiseren. Doe er niet teveel organisch materiaal bij totdat de vertering echt goed op gang is gekomen.

Een fotoverslag.

Men neme drie stapelbare plastic bakken en een deksel (deze zijn doorzichtig maar zwart is nog beter). Deze zijn respectievelijk 12 liter (2 stuks) en 18 liter

Boor kleine gaatjes in het deksel zodat er voldoende zuurstof bij kan maar de wormen niet kunnen ontsnappen

Boor wat grotere gaten (ongeveer 3 cm doorsnee) in de bodem van één van de twee bakken (in ons geval: een 12 liter bak) en kleine gaatjes in de bodem van een andere (in ons geval: de 18 liter bak). Laat één bak ongemoeid

Versnipper oud papier (liefst zonder drukinkt) zodat er een laagje van een centimeter of twee á drie ontstaat. Maak dit een beetje vochtig met de plantenspuit

Breng een laag organisch materiaal op de krantensnippers aan. Wij hadden nog een oude komkommer, een koffiefilterzakje met inhoud en de onderkant van raapstelen liggen

En zo ziet dat er dan ongeveer uit

Voeg de compostwormen (zgn tijgerwormen) toe. Deze vind je onder in je "normale" compostvat, maar je kan ze ook bij de viswinkel kopen

...en dit is waar we het allemaal voor doen. Een schepje wormencompost uit mijn "oude" vat

operatie daktuin

De ijsheiligen zijn voorbij en ik ben helemáál niet ongeduldig (...), dus vandaag moest de daktuin in orde worden gemaakt. Er stond al een tijdje een lege vierkante meter tuin op me te wachten en ik had een voorraad compost, cocopeat en een enorme zak vermiculiet aangeschaft. De drie speciekuipen met aardperen die als windkering moeten gaan dienen zijn al een eindje op streek. Ik had mosterdzaad als mulch en groenbemester aangeplant en die is vandaag afgeknipt en ondergeschoffeld. Eén bak laat ik helemaal uit bloeien om mosterdzaad te winnen. Een klein voorraadje houd ik achter voor volgend jaar en voor de rest heb ik allerlei wilde fantasieën over de soorten mosterd die ik er van ga maken. Daar kom ik later ongetwijfeld nog op terug (ja, ook als het mislukt. Beloofd.)

Mijn dakterras is helemaal open en daarom is het er tamelijk onherbergzaam. Als het warm is, is het er meteen bloedheet en als het waait dan waai je volledig weg. Tuinieren op zo'n plek is - op zijn zachtst gezegd - een uitdaging. Bakken drogen uit van de hitte of de wind en de aan- en afvoer van water, compost en dat soort dingen is een heel gesjouw. Toch gaat het bloed waar het niet gaan kan en kan ik niet aanzien dat een paar vierkante meters buitenruimte onbenut blijven. En de plek lijkt, met de nodige maatregelen, perfect geschikt voor een vierkante metertuin. Mijn strategie:
- alleen "makkelijke" groenten kweken (geen verwend spul)
- niets zaaien wat te diep wortelt
- een goede mengeling van compost, cocopeat en vermiculiet als basis gebruiken (in de verhouding 1 op 1 op 1; in mijn geval ging er van alles 40 liter in)
- flink mulchen om verdamping te voorkomen

De opstartkosten van een vierkante meter tuin vallen me een beetje tegen. De bak kun je makkelijk zelf maken, maar je hebt toch hout, worteldoek en een mengsel van compost, vermiculiet en cocopeat nodig. De zaden had ik nog liggen van vorig jaar en deels geruild met een vriendin, dus dat kostte niets extra's. Alles bij elkaar heeft de bak - gok ik - zo'n 40 euro gekost. Dat haal je er, zelfs als alles voorspoedig gaat, niet direct in het eerste jaar aan opbrengst uit. Nu heb ik begrepen dat je het mengsel in het vervolg alleen maar hoeft aan te vullen met organisch materiaal, dus ik zie het als een meerjarige investering. Zie hieronder het voorlopige resultaat; ik ben benieuwd of het iets gaat opbrengen.

mijn geheugensteuntje

met het bloeiende mosterdzaad op de achtergrond

gelukkig inmiddels met een eigen watervoorziening. Scheelt veel emmers tegen de trap op sjouwen!

tutorial compost vuilnisbak

Een heerlijke vrije dag met - zowaar! - een zonnetje erbij. Tijd dus voor een eenvoudig doe-het-zelfproject.

Met grote hoeveelheden onkruid en kippenmest schieten mijn bescheiden compostoplossingen tekort: de wormen doen flink hun best, maar kunnen echt niet meer verwerken dan ze nu doen. Beide bokashi-emmers zitten binnen een mum van tijd vol. Op mijn verlanglijstje stond dus nog een compostbak voor in de tuin, zodat ik ter plekke groenafval uit de tuin en het mengsel van houtsnippers en kippenmest uit de ren kwijt kan. Omdat mijn tuin behoorlijk klein is, schiet een enorm compostvat uit het tuincentrum zijn doel voorbij. Bovendien vind ik die behoorlijk aan de prijs. Vandaag dus een tutorial: hoe maak ik van een vuilnisbak een compostbak?

Men neme:
- een vuilnisbak met deksel (afmeting naar keuze)
- een boormachine met vlinderboor (of vleugelboor...weet niet precies hoe zo'n ding heet)
- optioneel: wat bakstenen

* Boor in de bodem en de zijkanten flink wat gaten, zodat de lucht er goed doorheen kan

* Afhankelijk van je voorkeur kun je de compostbak op de grond zetten (of zelfs een klein stukje ingraven) of juist op een verhoging van bakstenen zetten voor extra luchtcirculatie. Ik heb de bak een klein stukje ingegraven, omdat ik graag wormen wil aantrekken om het composteerproces op gang te helpen.

* Vul de compostemmer met afwisselende lagen "groen" en "bruin" afval. Groen bestaat uit tuinafval, gras, blad, groenten- en fruitresten (ongekookt). Bruin bestaat uit papier (kranten), papiersnippers, karton en - in mijn geval - het afval uit de kippenren. Over de ideale verhoudingen tussen groen en bruin verschillen de opvattingen. Mijn ervaring is dat ongeveer 1 groen op 3 á 4 bruin prima werkt. Als het te droog wordt dan kun je er af en toe wat water bij gieten. Regelmatig doorroeren of keren versnelt het composteerproces.

En zo heb je voor een klein bedrag (of zelfs voor niks) een prima compostvat voor de bescheiden tuin.

zelf maken: mueslirepen

Op veler verzoek heb ik mijn geactualiseerde recept van de zelfgemaakte mueslireep hier gepubliceerd.

zelf maken: komboecha

Gisten en fermenteren vind ik fascinerende processen. Mijn GFT transformeert door het fermentatieproces in een supervruchtbare bokashi. Met de goede mix van meel, water en vruchtensap start je je eigen zuurdeeg. En mijn nieuwste hobby is het brouwen van komboecha.

Komboecha is een heilzame drank, gemaakt van thee en een soort "zwam" die ook wel scoby wordt genoemd. Aan komboecha worden allerlei gezondheidsbevorderende eigenschappen toegeschreven. Het zou weerstandsbevorderend zijn, het zou helpen bij artritis, menstruatieklachten, huidklachten en het wordt genoemd in diverse diëten voor kanker- en ME-patiënten. Als je het internet afstruint naar informatie over komboecha zou je bijna geloven in magische krachten, maar los daarvan leert de praktijk dat het gewoon een lekker sprankelend en verfrissend drankje is. Ik kocht het vroeger weleens in de natuurwinkel, maar dat is een vrij prijzige hobby, dus ben ik gaan zoeken hoe ik het zelf kon gaan maken.

Wat is het nou precies voor drankje? Het is een frisse drank met een sprankeltje die koud gedronken wordt en die een beetje het midden houdt tussen ijsthee en appelcider. Komboecha wordt gebrouwen van een scoby (ook wel komboechazwam genoemd), een soort gladde, taaie paddestoel die bestaat uit een symbiose van gistcellen en gezonde bacterieën. Als je eenmaal de hand hebt gelegd op een komboechazwam dan heb je in principe voor je hele leven genoeg om een eindeloze voorraad komboechathee mee te zetten. De scoby groeit onder de juiste omstandigheden voortdurend, dus je kunt hem eindeloos splitsen.

De scoby is een beetje tuttig als het om zijn omgeving gaat, maar niet zo erg dat hij lastig te verzorgen is. Hij is dol op zoete zwarte thee op een temperatuur van ergens tussen rond de 23 graden. Ik heb hem hier gewoon op kamertemperatuur staan (in de zomer rond de 21 graden) en dat gaat prima. Hij heeft voldoende zuurstof nodig en wil liever niet teveel verplaatst worden. Ook wil de scoby goede hygiënische omstandigheden, dus zowel de pot waarin hij bereid wordt als de lepels die je gebruikt moeten erg schoon zijn. Gebruik geen metalen keukengerei, maar hout of kunststof.

Wat heb je nodig?
Een grote glazen kom, pot of vaas waar 2 liter in past
Een theedoek of een stuk kaasdoek
Een pan om de thee in te bereiden
Een maatkan om de suiker in af te meten
2 liter water
3 á 4 theezakjes (groene, witte of zwarte thee; geen kruidenthee)
200 gram witte suiker
1 scoby
1/2 kopje komboecha van de vorige keer of 2 eetlepels gedistilleerde azijn als je dat nog niet hebt

Hoe maak je het klaar?
- Maak een pan thee van het water en de theezakjes. Laat het minimaal 15 minuten trekken.
- Verwijder de theezakjes en voeg al roerend de suiker toe zodat het helemaal oplost
- Giet het mengsel over in de bokaal, pot of fles waarin je het verder wilt bereiden. Deze moet een wat wijdere halsopening hebben. Ik gebruik hier een glazen voorraadpot voor waar eigenlijk spaghetti in hoort
- Voeg, zodra de thee nog maar handwarm is, de scoby en het restje komboecha van de vorige keer toe
- Dek de pot af met kaasdoek of een theedoek zodat er zuurstof bij kan. Zet het op een relatief donkere maar wel goed geventileerde plaats (in ieder geval uit het directe daglicht)

Laat de komboechathee zoveel mogelijk met rust; het fermenteren duurt ergens tussen de 5 en 14 dagen, afhankelijk van de temperatuur en de kwaliteit van de omstandigheden. Er vormt zich een slijmerig en onaantrekkelijk uitziend laagje op het brouwsel. Dat is de nieuwe scoby die aan het groeien is. Na verloop van tijd (als je een aantal malen een hele nieuwe voorraad hebt gemaakt) zal dit een kipfilet-achtige zwam worden, waar soms wat bruinige draden aan hangen. Dat geeft niks, dat is de gist en kan helemaal geen kwaad.

Zodra het laagje op de komboechathee een paar milimeter dik is kun je de scoby met een houten of kunststof lepel een beetje opzij doen en een slokje proeven. Er is namelijk geen goed of fout; de komboechathee is klaar als hij de smaak heeft die jij prettig vindt. Wil je hem wat zoeter en milder, drink hem dan zo jong mogelijk. Hou je meer van een wat azijnige "bite", laat hem dan wat langer door fermenteren.

Als de thee klaar is, haal dan met schone handen de scoby eruit en bewaar hem in een schone glazen pot (bijvoorbeeld een lege pindakaaspot) met een beetje komboechathee om in te zwemmen. Giet de rest van de thee door een zeef in een fles en bewaar het in de koelkast. Neem elke dag een glas en geniet er van. Sommigen mengen het graag met wat vruchtensap, maar ik drink mijn dagelijkse komboecha puur. En wil je meer? Begin het hele proces dan gewoon opnieuw!

Een paar waarschuwingen: komboechathee heeft een zuiverende werking, dus kan in het begin wat heftig zijn voor je maag. Begin dus met kleine beetjes om er aan te wennen, drink het niet meteen op je nuchtere maag (alhoewel dat volgens de kenners uiteindelijk wel bijdraagt aan de heilzame werking) en schrik niet als je in het begin wat last hebt van winderigheid of diarree. Ook in de koelkast groeien de gisten nog door, dus wees voorzichtig met het inschenken van je glas dat er geen "blob" nieuwe scoby mee komt. Ik doe het voor de zekerheid altijd door een zeefje. Er gaat een behoorlijke hoeveelheid witte suiker in. Dat klinkt ongezond, maar in de praktijk is dat gewoon de voeding van de scoby en blijft er weinig van over. Een glas komboecha bevat 30 tot 40 calorieën, dus voor de lijn hoef je het niet te laten!

p.s. Ik heb inmiddels wat reserve scoby's liggen, dus mocht je het zelf willen proberen en bereid zijn hem hier in Den Haag op te komen halen, stuur me dan even een mailtje!

zelf maken: desembrood, het bakken

En als je dan eindelijk een mooie actieve starter tot leven hebt gebracht, wil je natuurlijk een authentiek brood met harde korst bakken. Het duurde even voor ik door had hoe dat in de praktijk werkte. Maar een hoop uitzoekerij op internet bracht me de broodnodige (excusez de flauwe woordspeling) informatie.


Je moet even de tijd nemen om je deeg om te vormen tot een brood. Een goede richttijd is zo'n 12 uur voor je het wilt opdienen, bijvoorbeeld voor je naar bed gaat.

Mix met een mixer of in een broodbakmachine:

• 3 cups (375 gram) van het gewenste mail meel (ik gebruik een mix van biologisch volkorenmeel en wat volkoren tarwebloem om het wat luchter te maken)
• 1/2 cup (60 gram) van de starter. Dat lijkt weinig, maar is echt voldoende om het brood stevig te laten rijzen!
• maximaal 1 1/2 cup water (325 ml), afhankelijk van de droogte van je deeg
• 1 theelepel (5 gram) zout

Kneed alle ingrediënten behalve het zout op de laagste snelheid. Giet zoveel water erbij als nodig is om een soepel deeg te maken, liefst iets aan de droge kant. Na 3 minuten mixen laat je het deeg even een minuutje of 5 met rust, zodat het water helemaal wordt opgenomen. Als het deeg op dat moment nog zo droog is dat er geen goede bal van kan worden gevormd, voeg dan nog wat water toe. Voeg het zout toe en kneed nog een paar minuten op de laagste stand. Het deeg moet een soepele, niet te natte, iets kleverige bal worden.

Wrijf de binnenkant van een schaal in met wat olie met een neutrale smaak (bijv. rijst- of zonnebloemolie). Leg daar de bal in en rol hem een paar keer rond, zodat hij om en om een olieachtig laagje heeft. Dek de bal dan af met huishoudplastic, hang er een donkere thee of handdoek overheen. Het deeg gaat nu rijzen. Afhankelijk van de activiteit van je starter kan dat 3 tot 12 uur duren. Ik laat het meestal een nachtje rustig staan en de volgende ochtend is de deegbal verdubbeld in omvang.

Keer de kom om boven een met bloem besprenkeld oppervlak. Wrijf ook je handpalmen in met bloem en maak zo een ronde bal van het deeg. Niet uitgebreid kneden; het brood wordt het lekkerst als het wat luchtiger blijft.

En nu komt de truc om een mooi knapperig brood te maken: gebruik aardewerk om het brood in te bakken. Ik gebruik hier zelf een römertopf voor (op de kop getikt voor 50 cent bij de kringloopwinkel!). De binnenkant vet ik in met wat zonnebloemolie.

Leg het deeg in de schaal en zet het deksel er op. Laat het opnieuw een tijdje rijzen. De tijd is nu een stuk korter dan de vorige keer; ik laat het meestal maximaal een uur staan (heeft ook met mijn ongeduld te maken, misschien is langer rijzen wel lekkerder).

Haal na de tweede rijstijd het deksel van de schaal en snijd in de bovenkant van het deeg met een scherp mes een ruitpatroon.

Sprenkel wat water aan de binnenkant van het deksel, zodat zich stoom vormt tijdens het bakken (dit is het geheim van een goed knapperige korst).

Plaats het deksel er opnieuw op en zet het geheel in het midden van de oven. Bak het brood (zonder de oven voor te verwarmen) 30 minuten op 220 graden. Haal daarna het deksel eraf en bekijk of het brood een gelijkmatige bruine kleur heeft. Is dat nog niet het geval, verleng de baktijd dan met 10 minuten. Zodra het brood gelijkmatig bruin is, zet het dan zonder deksel terug in het midden van de oven en bak nog een minuutje of 10 op 190 graden tot er een mooie, goudbruine korst te zien is.

Laat het bord vervolgens op een rooster een half uurtje afkoelen.

zelf maken: desembrood, de starter

Een zuurdeegbrood bakken vanaf de basis is een behoorlijke uitdaging. Maar zo'n heerlijk brood met een ietwat bittere smaak en een krokante korst is het gedoe wat mij betreft helemaal waard. Ik ben al een tijdje bezig met het zoeken naar manieren om het perfecte zuurdeegbrood te bakken. Gaandeweg het experimenteren werd ik steeds ambitieuzer en vond ik dat het brood niet alleen goed moest smaken, maar er ook nog eens uit moest zien zoals de broden in Frankrijk en Duitsland. Maar dan 100% plantaardig en met biologisch volkorenmeel in plaats van meer geraffineerde meelsoorten. Kortom, ik had nogal wat noten op mijn zang.

Om meteen maar bij het eind te beginnen: vanochtend aten we dit brood.

En ik kan trots melden dat ik het brood vanaf de starter zelf heb "opgekweekt".

Er zijn verschillende starters te koop, maar de sport is voor mij om hem zelf helemaal vanaf het begin op te bouwen. De starter die ik nu gebruik is geboren in april, maar er zijn starters bekend die van generatie op generatie over gaan!

Wat heb je nodig?

1. 2 eetlepels volkoren- of roggemeel (ik ben zelf gestart met rogge, maar dat is niet noodzakelijk)
2. 2 eetlepels ongezoete sinaasappelsap of ananassap

Dag 1. Roer hier een papje van en laat het afgedekt op kamertemperatuur ongeveer 24 uur staan. Ik heb daar een weckpot voor, waar ik het glazen deksel los op laat staan (dus niet met rubber en klemmen).

Dag 2. Voeg 2 eetlepels volkoren- of roggemeel en 2 eetlepels sap toe. Wederom goed roeren. Laat weer 24 uur op kamertemperatuur staan. Je kunt al wat bubbeltjes gaan zien in het mengsel.

Dag 3. Herhaal dag 1 en 2.

Dag 4. Roer het om (ik gebruik een houten lepel i.p.v. metaal). Meet ongeveer 4 eetlepels (60 ml) af en behoud die voor de starter, doe de rest weg (ik houd het apart in een tupperware bak om pannekoeken mee te maken). Voeg 4 eetlepels meel en 4 eetlepels water toe. Overigens kun je vanaf dag 4 elke meelsoort gebruiken die je lekker vindt; het is niet meer noodzakelijk om rogge of volkoren te nemen. Ook tarwebloem is prima als je een wat lichtere structuur wilt.

het ziet er nu ongeveer zo uit

Dag 5 en verder: herhaal dag 4. Dus: behoud 4 eetlepels voor de starter en doe de rest weg. Vul het behouden mengsel aan met meel en water en roer.

De starter is goed als het een tijdje na het dagelijkse voeden begint te bubbelen en te rijzen. Er is een duidelijke gistgeur te onderscheiden.
NB: als het mengsel "doodslaat" en er een paar dagen geen enkele activiteit meer vertoont dan kun je er bij een paar voedingen een piepklein theelepeltje azijn bij doen om de Ph-waarde iets verder te verlagen. Daar wordt de gist weer wakker van.

Als de starter klaar is kun je hem gaan gebruiken om brood te bakken. Ik kom daar in een volgende post op terug. Voor de ontwikkeling van de smaak is het goed om nog een tijdje door te gaan met de dagelijkse voedingen zoals die vanaf dag 4 zijn gedaan. Maar geen zorgen: als je op vakantie gaat kun je de starter gerust een tijd in de koelkast zetten en met rust laten. Na thuiskomst maak je hem gewoon weer wakker met een nieuwe voeding.