inzicht

Zo aan het eind van het jaar word je aan alle kanten om de oren geslagen met jaaroverzichten. Wat waren de centrale thema's en grote nieuwsfeiten in 2012 en wat vonden we daarvan? Volgens de media was 2012 vooral een jaar om snel te vergeten. Een jaar van crisis, werkeloosheid, ellende en het door de Maya's aangekondigde einde der tijden. Al met al geen vrolijk beeld.

Ik trof vanmiddag een citaat van Rudolf Steiner over crisis als overgangskenmerk die in mijn hoofd is blijven plakken:

"Wij leven in een overgangstijd. Weliswaar is iedere tijd een overgangstijd, maar het komt er op aan om te zien wat er in overgang verkeert. In onze tijd is er iets belangrijks in overgang, iets dat de mens diep in zijn innerlijk beroert, dat van groot innerlijk belang is.

Wanneer men met bewustzijn volgt wat het zogenaamd gevormde deel van de beschaafde wereld de afgelopen decennia heeft gedaan, dan komt men tot het uiterst treurige beeld van de mensheid die in slaap verkeert. Dat is niet bedoeld als kritiek, ook niet als impuls tot pessimisme, maar is bedoeld om krachten te kweken die de mens in staat stellen om in elk geval voor elkaar te krijgen wat nu voorlopig het allerbelangrijkste is: inzicht, werkelijk inzicht te verwerven. In deze tijd moeten we tot inzicht komen en illusies achter ons laten.

Vraag daarom niet: ‘wat moet ik doen, of wat moeten die en die doen?’ – Dat zijn misplaatste vragen. Hoe kom ik tot inzicht in de tegenwoordige verhoudingen, dát is een belangrijke vraag! Wanneer er voldoende inzicht leeft, dan zal gebeuren wat gebeuren moet. Wanneer het juiste inzicht in voldoende mate leeft, dan zal zich ook zeker datgene ontwikkelen wat ontwikkeld moet worden. We zullen met veel van het bestaande moeten breken. Wij zullen moeten beseffen dat de uiterlijke gebeurtenissen werkelijk niets anders zijn dan symptomen voor een innerlijke, in het bovenzinnelijke gebied liggend ontwikkelingsverloop waarvan niet alleen het historische leven maar ook ieder mens met zijn hele menselijke zijn, deel van uitmaakt.”
(Rudolf Steiner, 1 november 1918)

Die Maya's waren misschien zo gek nog niet. Hoe mooi zou het zijn als het einde van een kalender niet het einde der tijden maar het einde van het oude denken en een tijd van nieuw bewustzijn aankondigt? De crisis waarin we ons bevinden is meer-dimensionaal en gaat dieper dan alleen financieel: de wereld zoals we die kenden brokkelt langzaam. Olie raakt op, banken en verzekeraars blijken niet zo betrouwbaar als we altijd dachten, we worden met zijn allen dikker en zieker, we leven individualistischer dan ooit met doppen in onze oren en een smartphone voor ons hoofd en het populisme viert hoogtij.

Maar voor u droevig afhaakt door zoveel narigheid: ik ben een optimistisch mens en volgens mij zijn de eerste tekenen van inzicht en een nieuwe bewustwording al duidelijk aanwezig. Steeds meer initiatieven maken duidelijk dat er weer meer ruimte komt voor verbondenheid en wij-cultuur in plaats van het individualisme waar we de afgelopen decennia in gerold zijn. Collega-consuminderaars hebben al ontdekt dat een economie waarin zelf maken, ruilen en delen het uitgangspunt is veel meer voldoening blijkt te geven dan ongebreideld consumeren. Er ontstaan fysieke en virtuele netwerken waarin kennis, informatie maar ook idealistische initiatieven gedeeld en uitgevoerd worden. De blogcommunity is voor mij één van de mooiste voorbeelden van hoe onbekenden elkaar kunnen ondersteunen, inspireren en helpen.

Maar de eerste tekenen van nieuwe, optimistische tijden gaan verder dan dat. Mensen stellen hun huis open voor onbekenden om ze een slaapplaats te bieden of om gezamenlijk te mediteren. Crowdfunding helpt starters met mooie groene initiatieven op weg, daar waar banken niet thuis geven.Via internet worden gratis kwaliteitscursussen door diverse universiteiten aangeboden waarbij de deelnemers met elkaar een erg inpirerend netwerk vormen. Maar ook heeft een omvangrijke groep jongeren zich verenigd om de politiek te verjongen en hervormingen in gang te zetten.

Ik geloof niet dat problemen op hetzelfde niveau kunnen worden opgelost als waarop ze gecreëerd zijn. Gewoonweg weer meer spullen gaan kopen en bezuinigen op alles dat staat voor beschaving - zorg voor zwakkeren in de samenleving, cultuur, dierenwelzijn - gaat geen passend antwoord zijn op het web aan crises (maatschappelijk, milieu, politiek en spiritueel) waar we in verstrikt zitten. We hebben behoefte aan nieuwe verhalen die ons verbinden, aan ideologieën die niet verstikken, maar een moreel kompas bieden waar we op kunnen varen. Dat begint, zoals Steiner in bovenstaand citaat aangeeft, bij inzicht. En inzicht leidt er toe dat we, bewust of onbewust, beseffen wat we moeten ontwikkelen om er uit te komen. Dat gaat misschien niet met één big bang van inzicht aan het einde van een Mayakalender, maar met een heleboel individuele mini-bangetjes die met elkaar één patchwork deken van nieuw bewustzijn en daarbij passend handelen gaan creëren.

Iedereen een mooi, warm en optimistisch 2013!

reset

Ik signaleerde het eigenlijk pas toen ik afgelopen vrijdag voor het eerst sinds weken - maanden - opeens een dagje niets speciaals om handen had. Ik wist me eigenlijk niet goed raad met het gevoel dat ik weer eens tijd voor mezelf had. Met een druk hoofd en een sluimerend schuldgevoel probeerde ik te bedenken wat ik ook alweer allemaal vooruit geschoven had op mijn to do lijstje naar rustiger tijden.

De afgelopen weken zijn druk geweest. Bizar druk. Met dingen die allemaal belangrijk en/of prettig zijn, maar die weinig met mij te maken hebben. Lange dagen op het werk, begonnen met een cursus, het oprichten van een nieuw bedrijfje en een fors aantal avondverplichtingen resulteerden in een vermoeidheid die eigenlijk al weken als een deken over me heen hangt en een koortslip die maar niet wil genezen. Op zich zou dat genoeg moeten zijn voor een wakeup call, maar pas het feit dat ik afgelopen vrijdag ontredderd op de bank zat omdat ik niet meer wist wat ik ook alweer zelf leuk vond om te doen opende mijn ogen: het is tijd voor een harde reset.

Hoe kan het dat ik niet meer zelf kook maar regelmatig grijp naar prefab soep met een broodje als avondeten, dat ik zelden fotografeer of schrijf, waar ik normaal zoveel plezier aan beleef? Ik kom momenteel bijna niet buiten; ik vertrek van huis als het nog donker is en kom terug als het opnieuw donker is. Kortom: hoe heb ik in een paar maanden onbewust zo af kunnen drijven van mijn bewust gekozen levensstijl?

Vandaag heb ik eens de tijd genomen om dat voor mezelf te analyseren. Er zijn volgens mij twee belangrijke oorzaken: ik heb in de drukte mijzelf op de laatste plaats gesteld. Om dingen georganiseerd en geregeld te krijgen heb ik meer uren in een dag nodig dan er beschikbaar zijn en dat gaat ten koste van mij-tijd. De tijd die over is, heb ik hard nodig om bij te slapen om fysiek op de been te blijven en daarmee is er geen moment waarop ik ook creatief of spiritueel de batterij kan vullen. Dat holt uit, op den duur.

De tweede oorzaak is dat ik onbewust uit mijn lijf richting mijn hoofd ben verhuisd. Ik heb bij drukte de neiging om in mijn hoofd te gaan wonen en mijn lijf als een soort taxi te gebruiken die dat hoofd overal naartoe brengt. Rugpijn en andere fysieke signalen worden stelselmatig genegeerd, want dat hoofd moet op tijd bezorgd worden op het werk, bij de ouderavond of op die afspraak en daar optima forma presteren. Yoga is er niet van gekomen in de afgelopen maanden, evenmin als lopen of enige andere vorm van beweging. Mijn lijf begint daar hard tegen te protesteren door iedere ochtend om vijf uur van zich te laten horen door een stevige rugpijn die het vrijwel onmogelijk maakt in bed te blijven liggen.

Zo zie je maar, madame Bewuste Eenvoud raakt in tijden waarin zij wat minder bewust leeft zomaar flink van het pad van haar zelf zo gepredikte levensstijl. Tijd voor Eerste Hulp Bij Onbewustheid, of - zoals ik met mijn laptop weleens pleeg te doen als die vast loopt - voor een harde reset. Hoe ziet die reset of EHBO er in mijn geval uit?

1. Mezelf op de eerste plaats zetten: de moet-agenda wordt per direct vervangen door een wil-agenda en het avondprogramma wordt voor de hele week gecancelled
2. Gezond koken en eten met veel verse ingrediënten
3. Yoga en contemplatie (of dat nou door meditatie of lopen is) krijgen prioriteit boven alle andere afspraken

Hier ben ik vandaag mee begonnen en het zal blijken of mijn oververhitte hoofd genoegen neemt met deze plotselinge omschakeling. En of deze maatregelen volstaan om het ritme van mijn zo gekoesterde eenvoudige manier van leven weer terug te krijgen.

vitamine i

Met alle nieuwsberichten over oorlog, onderdrukking, crisis en allerhande tragedies zou je bijna gaan denken dat er alleen maar slechte mensen bestaan.Vooral in de tijd dat de blaadjes van de bomen vallen kan dat soort berichtgeving erg bij me binnen komen en me soms zelfs een beetje uit het lood slaan. Ik wil mijn ogen niet sluiten voor slechte dingen die in de wereld gebeuren, maar het kan toch niet de bedoeling zijn dat de wereld zo eenzijdig belicht wordt? Je zou bijna het idee kunnen krijgen dat negativiteit en het kwaad de boventoon voeren, terwijl er ook zoveel mooie en hoopgevende dingen gebeuren. Het is soms alleen even zoeken.

Om weerstand op te bouwen tegen die negativiteit organiseer ik stevige tegenkracht; ik noem dat voor mezelf vitamine i, waarbij de i staat voor inspiratie. Het leek me aardig om er hier een keer iets over te schrijven.

Mijn top 5 van vitamine i in willekeurige volgorde:

1. foto's bekijken die onderstrepen dat er wel degelijk positieve dingen gebeuren in de wereld
2. luisteren naar sprekers die een inspirerend verhaal vertellen. Mijn meest favoriete op dit moment zijn Brené Brown  en Neil Pasricha
3. mezelf nuttig maken voor een ander zonder er iets voor terug te willen of te verwachten. En zien hoeveel anderen dat ook met veel overgave doen.
4. metta beoefenen of regelmatig een actie kiezen uit de Random Acts of Kindness beweging
5. mijn maandelijkse verse Ode (vanaf 2013: The Optimist), die mij inspireert met alle hoopgevende initiatieven en bewegingen die er wereldwijd bestaan

Ik wil me wel degelijk bewust blijven van de minder mooie dingen die er gebeuren op deze wereld. Er is echter niemand mee geholpen als ik daardoor bij de pakken neer ga zitten. Ik wil met compassie leven, niet met medelijden. En dat lukt me vooral als ik dagelijks een stevige portie vitamine i tot me neem.

Doen jullie ook aan vitamine i? En zo ja, hoe ziet dat er voor jou uit?

stilte in beeld

stilte

Op vakanties in het buitenland kan ik soms ontroerd raken door de allesomvattende stilte. Als geboren en getogen randstedeling heb ik weinig ervaring met totale stilte. Als het stil is valt het eigenlijk pas op wat een herrie het in je hoofd is. Maar na enige tijd in een stille omgeving leer je vanzelf je eigen gedachten te temmen. Je leert dat jij niet je gedachten bent; achter al die gedachten, oordelen en labels zit een diepere laag en daar blijkt je échte kern te zitten. Die schreeuwer, dat is je ego die er alles aan probeert te doen om je bij die kern weg te houden. Vermoeiend typje, dat ego.

Tijdens mijn yogaopleiding heb ik leren mediteren. Voor sommigen klinkt dat zweverig, maar ik heb gemerkt dat het in de praktijk een ongelofelijk nuchtere vaardigheid is. Zoals je in de sportschool je spieren of je uithoudingsvermogen traint, train je tijdens meditatie je te concentreren op het "niets". Na behoorlijk wat frustrerende oefeningen waarin je de bedoeling van meditatie maar niet lijkt te vatten heb je hem soms opeens te pakken, al is het maar een fractie van een seconde. En vanaf het moment dat je deze mate van concentratie weet te vinden, heb je een belangrijk instrument op momenten dat je leven hectisch of de wereld overweldigend is. En die stilte die heb je voortaan altijd bij je, ook al is het soms even zoeken waar hij zit.

Ik heb er een gewoonte van gemaakt om de stilte ieder jaar een keer actief op te zoeken. Op dit moment is mijn leven zo druk dat ik snak naar een paar dagen contemplatie. Daarom ga ik de komende dagen helemaal in mijn eentje op stilteretraite, in een klooster op een mooie plek in de Brabantse natuur. Dagen die in het teken staan van zwijgen, meditatie, yoga en wandelen in de natuur. Voor sommigen is dat misschien een schrikbeeld, maar ik kijk er al weken naar uit. Het klinkt misschien weinig boeddhistisch, maar het voelt vooraf altijd alsof ik met mijn ego de ring in ga om eens goed de confrontatie aan te gaan. En de ervaring leert dat het aanvankelijk ook echt een stevig gevecht is met alle emoties van dien. Maar vervolgens lijkt mijn ego zich altijd langzaam terug te trekken en kom ik, alsof ik een ui afpel, iedere keer een laagje dichter bij wie ik écht ben.

revolutie van onderop

Via Uitzending Gemist bekeek ik een aflevering van Tegenlicht. Het ging dit keer over kleinschalige initiatieven van burgers waarmee ze minder afhankelijk worden van de overheid of van grote maatschappijen; voor degenen die hier wel vaker meelezen is het geen verrassing dat ik op het puntje van mijn stoel heb gezeten.

Schaalvergroting is een rode draad van de afgelopen, pak 'm beet, twee decennia. Kleine bedrijfjes worden, als ze niet rap groeien, verstoten door de grote jongens; groei is bijna een synoniem voor succes geworden. We leven in een economie van meer, groter, duurder. Om al die groei behapbaar te houden wordt dienstverlening vergaand gestandaardiseerd en worden callcentra ingehuurd om klanten te woord te staan. De wereld juridiseert in een rap tempo: eindeloze algemene voorwaarden of omvangrijke koopovereenkomsten zorgen ervoor dat bedrijven sterk staan in hun "strijd" tegen de consument. En als consument doen we zelden meer zaken met een mens, maar vaker met een anonieme vertegenwoordiger van een logge, onpersoonlijke organisatie. Dat we steeds individualistischer worden, dat we dankzij al die ongecontroleerde groei gestaag grondstoffen uitputten en dat we ons als consument steeds meer moeten wapenen tegen het juridische overwicht van de grote marktpartijen is een bijna onafwendbare bijwerking.

In de documentaire van Tegenlicht worden voorbeelden gegeven van zelforganisaties die met elkaar in zee gaan om onafhankelijk te worden van multinationals en andere machtige instanties. Het laat kleine groepen mensen zien die ervoor kiezen te transformeren van consument naar producent, die zich verenigen om samen duurzame energie op te wekken, of die zich aansluiten bij een zogenaamd broodfonds, gebaseerd op solidariteit en vertrouwen. Dat soort initiatieven zijn voedsel voor mijn ziel en bieden tegenwicht aan winst en wantrouwen wat op dit moment vaak het uitgangspunt lijkt. 

Vanuit de gedachte "verbeter de wereld, begin bij jezelf" ben ik een warm voorstander van zelforganisatie. Kleinschalige initiatieven die gebaseerd zijn op gemeenschapszin, duurzaamheid en vertrouwen zijn in mijn optiek veel kansrijker én duurzamer dan systemen gebouwd op wantrouwen, contracten en boetesystemen. Bovendien draagt gezamenlijkheid volgens mij in sterke mate bij aan het gevoel van welvaart. De huidige maatstaf van welvaart, het BNP, lijkt eenzijdig en achterhaald.

En ja, dan loop je als welwillend groepje mensen het risico dat er een keer een rotte appel tussen zit. Zou je om die reden maar helemaal niet moeten beginnen? Dan geef je de rotte appels van deze wereld volgens mij onevenredig veel macht. Ik geloof in menselijk contact, in onze directe omgeving als perfecte schaal om kleine maar zichtbare veranderingen teweeg te brengen. En wat hebben we nou helemaal te verliezen? Couchsurfing, participeren in lokale ruilkringen, het delen van gereedschappen of vervoersmiddelen; ik denk dat de revolutie voor een meer duurzame en minder onpersoonlijke samenleving echt van onderop moet komen door stoïcijns uit te blijven gaan van solidariteit en vertrouwen.

Zo. Dat wilde ik even kwijt.

herfsttuin

Een heerlijke zonnige middag in de tuin, wat een kadootje! Je ziet en ruikt dat de herfst in aantocht is, maar tegelijkertijd is de tuin nog weelderig en groen. In onze wijk is veel bestrating en weinig groen. Ik kies er dus bewust voor om de boel niet al te strak te organiseren, om zo een veilig toevluchtsoord te zijn voor vogels en insecten. En dat ik niet al te georganiseerd van aard ben laat ik dan maar even buiten beschouwing.

De aardappelbakken heb ik ingezaaid met winterrogge; een groenbemester die ervoor gaat zorgen dat ik de bakken volgend jaar zonder problemen opnieuw kan gebruiken zonder ze helemaal van nieuwe aarde te voorzien. Verder heb ik wat winterpostelein ingezaaid tussen de tuintegels, nu ik officieel het laatste maaltje raapsteel heb verwerkt. Winteruien en knoflook zijn her en der door de tuin geplant, zodat ik aan het begin van volgend seizoen alvast een nieuwe voorraad heb. Ik ben niet al te grondig geweest met wieden, want mijn gevederde vriendinnen krijgen deze week eindelijk de langverwachte puppyren, waarmee ik ze als wandelende wiedmachines door de tuin kan verplaatsen.

Kip Nugget is niet nieuwsgierig , maar houdt alles wel goed in de gaten. Zeker als we aan haar plantenbakken zitten.

Tussen het weelderige groen stonden nog wat bollen knoflook. Voor we deze naar binnen halen mogen ze nog even naast de augurkenplant in de zon blijven drogen.

Deze tomaatjes gaan niet meer rijpen vermoed ik. Op zoek dan maar naar een lekker recept voor groene tomaten. Tot ik iets gevonden heb dat mijn goedkeuring kan wegdragen mogen ze nog even aan hun takje blijven hangen.

Tomaat en lavendel groeien naast elkaar in een plantvak op de zuidmuur....



...en trekken nog volop vliegverkeer.

Maar ook de herfstige, niet-gevleugelde collega is alweer actief.

Een niet-ingewijde zou dit hoekje chaotisch noemen. Ik noem het "natuurlijk" ;)