gezond eten op een budget

We weten allemaal dat het voor onze gezondheid belangrijk is om vers te eten, schadelijke stoffen en sterk bewerkte producten te vermijden en dat we op zijn minst voorzichtig moeten zijn met genetisch gemodificeerd voedsel. Maar het is niet iedereen gegeven om de dagelijkse boodschappen in de biologische supermarkt te halen of, luxer nog, een biologisch pakket aan huis te laten bezorgen. Met een beperkt budget is het lastig om dagelijks vers en/of gifvrij te eten.

Jaren geleden werkte ik bij de sociale dienst in Den Haag. Armoede was daar aan de orde van de dag en ik hoorde regelmatig van de mensen dat zij nooit vers aten, simpelweg omdat een bloemkool duurder was dan een zak patat. De kinderen leerden daardoor ook niet om gezond voedsel te eten, te bereiden en te waarderen en een hopeloze cirkel van overgewicht, gezondheidsklachten en gebrek aan energie was geboren. Inmiddels zijn we ruim vijftien jaar verder en zie ik ook in mijn omgeving steeds vaker dat werkende mensen geen financiële ruimte meer hebben om consequent gezonde keuzes te maken. Welke strategie hanteer je als het gaat om het voorschotelen van gezonde voeding binnen een beperkt budget?

Ik zoek zelf ook nog steeds naar een goede balans, maar heb wat uitgangspunten voor onze bevoorrading geformuleerd waarmee ik denk de consumptie van schadelijke stoffen beperkt te houden (inderdaad, ik formuleer dit bewust heel voorzichtig, omdat ik nog regelmatig verrast wordt door zaken die bij nader inzien toch niet zo gezond zijn als ik aanvankelijk dacht...)

• Sojamelk koop ik van Alpro of Provamel. Er zijn goedkopere alternatieven, maar deze twee merken bevatten geen genetisch gemodificeerde soja.
• Granen koop ik meestal niet biologisch, maar altijd wel zo onbewerkt mogelijk: quinoa, zilvervliesrijst, boekweit, volkoren pasta. Vaak hebben ze goede bulkaanbiedingen bij de Turkse supermarkt, maar ik volg ook de aanbiedingen bij Ekoplaza. Als daar een aardige aanbieding is kies ik voor biologisch.
• Groenten haal ik vaak bij de Lidl. Het aanbod van fluorescerende verpakkingen van zwaar bewerkt voedsel is schrikbarend maar de Lidl is wel een van mijn geheime wapens als het gaat om goedkope biologische groenten.
• Bonen haal ik bij de biologische supermarkt. Iets duurder dan bij de Turkse supermarkt, maar nog altijd relatief voordelig en worden hier in huis in grote hoeveelheden gegeten als belangrijke proteïnebron.
• De markt is een prima plek om voordelig en lokaal in te slaan. Dat maakt het overigens nog niet biologisch, dus enig kritisch nadenken is nog steeds geboden. Ik weet niet hoe het op andere markten is, maar hier in Den Haag moet je wel goed opletten of de kwaliteit nog zodanig is dat groenten en fruit een paar dagen mee gaan of dat het direct op moet. Meestal geldt: hoe lager de prijs, hoe dichter het bij de houdbaarheidsdatum zit. Dat weerhoudt me er overigens niet van om het aan te schaffen: fruit met een plekje verdwijnt in een smoothie en mijn weekmenu wordt aangepast aan de groenten die als eerste op moeten.
• Ik heb altijd een voorraadje biologische diepvriesgroenten van de Albert Heijn. Het is niet hetzelfde als vers van het land, maar nog altijd een beter alternatief dan een pizza of patat.
• Ik groei nog steeds wat potten met groenten. Mijn tuinseizoen is door een hardnekkig beestje dat mijn tuin over heeft genomen hopeloos mislukt (de taxuskever, iemand ervaring mee?), maar een paar potten met andijvie, sla en boerenkool doen het wel goed.
• Foerageer: raap tamme kastanjes, leer welke paddenstoelen je kunt eten (en waar en hoe je deze mag plukken), kook met wilde kruiden en bladgroenten. Vooral gepofte kastanjes zijn hier op het moment een grote hit.
• De volgende groenten hoeven niet per se biologisch gekocht te worden, omdat er weinig bestrijdingsmiddelen en kunstmest gebruikt worden bij de teelt: asperges, kool, suikermais (verse), aubergine, champignons, uien, erwten, (zoete) aardappelen en bananen.
• Appels, druiven en aardbeien bevatten vaak wel residuen van bestrijdingsmiddelen. Ik kweek zelf druiven en aardbeien. Indien je ze niet biologisch koopt schijnt het te helpen ze even te laten weken in een oplossing van water met baking soda.
• Vergeet trouwens ook niet wat je op je huid smeert: inmiddels zijn er ook voordeliger merken die crèmes, shampoos en lotions zonder toevoegingen als siliconen en parabenen verkopen.  

Ik ben benieuwd naar jullie strategieën om gezond en betaalbaar te eten!

geroosterde pompoen met boekweit en paddenstoelen

in knoflook roergebakken spruitjes met gepofte kastanje en " seitan bourguignon" 

besparingsdiscipline

Het bestaan als ZZP'er heeft veel voordelen, maar kent ook een paar nadelen. Zo schommelen de inkomsten stevig per maand en is het in deze tijden bepaald niet vanzelfsprekend dat je snel een vervolgopdracht hebt als een klus afloopt. Ik nader nu het einde van een langere opdracht en ik ga weer voorzichtig op zoek naar een nieuwe.

Met het vooruitzicht op minder inkomen is het ook tijd om het financiële regime weer wat strakker aan te trekken. Niet dat ik op dit moment bakken met geld uitgeef, maar meer tijd aan werk kwijt zijn betekent automatisch minder tijd hebben voor aanbiedingen speuren, klussen en zelf vanaf de basis mijn eten bereiden. Nu ik weer meer tijd beschikbaar heb, bezie ik mijn uitgavenpatroon en concludeer ik dat ik nodig wat discipline in het geheel moet aanbrengen.

In tijden van drukte is boodschappen doen in huize Bewuste Eenvoud een weinig planmatig evenement. Lees: na het werk kom ik langs de plaatselijke supermarkt en bedenk ik wat ik, in combinatie met wat ik in huis heb, nog nodig heb om te koken. Op zich niks mis mee, maar ik heb zelden goed in mijn hoofd wat we wel en niet op voorraad hebben. Dat resulteert dus nog weleens in gebrekkige recepten. Of in vergeten groenten in de slechte zin van het woord: beschimmeld. Tijd voor actie.

- Het eerste dat ik heb gedaan om de kosten wat te drukken is het biologische groentenabonnement opzeggen. In de drukke wintermaanden was het om twee redenen ideaal: in mijn tuin groeide niet zoveel in die periode én de groenten werden iedere vrijdag aan huis bezorgd, ongeacht of ik thuis was of niet. Gelukkig is het inmiddels wat verder in het seizoen, waardoor er weer van alles in mijn eigen tuin groeit en ik bovendien weer meer tijd heb om te oogsten en te bereiden.

- In tijden van drukte lijkt het woensdagse weekmenu hier in huis steeds snel te sneuvelen, terwijl dit toch een beproefd middel is om verspilling en impulsaankopen te voorkomen. Bovendien kan ik op de woensdag inkopen doen op de markt, wat behoorlijk scheelt ten opzichte van onze supermarkt. Ook niet onbelangrijk: de keuze op onze Haagse markt is enorm, dus dat nodigt uit tot koken buiten de gebaande paden.

- Als tijd schaars is, is de verleiding van de auto groot. Minder (nood)zakelijke kilometers in combinatie met meer tijd betekent dat ik de fiets weer vaker kan pakken. Een directe besparing van brandstofkosten en het milieu.

- Het is tijd om weer eens kritisch door onze abonnementen heen te gaan. Op zich hebben we geen ander abonnement op papieren tijdschriften dan op de Genoeg, maar ik heb wel wat digitale abonnementen waar inmiddels wellicht gratis alternatieven voor zijn. Een goed voorbeeld is mijn betaalde Flickr-account voor foto's, terwijl Picasa een prima gratis applicatie is.

- Met opgroeiende kinderen komt er bewust en onbewust van alles aan spullen het huis binnen dat na een tijd niet meer nodig is, niet meer past, of gewoon niet meer interessant voor ze is. Hoog tijd om een keer met een kritische blik de kamers af te speuren op overbodig geworden boeken, niet passende kleding, spellen die niet meer gebruikt worden en deze op Marktplaats te slingeren.

- Een aantal dingen om bewust mee om te gaan als ik weer meer tijd in mijn huis doorbreng: met dit koude voorjaar stoken we meer dan gebruikelijk. Sterker nog: normaal is stoken vanaf medio maart al niet meer nodig. Dikker aankleden is een kleine moeite en scheelt op de gasrekening.

- Grijs water voor de tuin is eenvoudig te vergaren in deze natte tijden en bespaart op de waterrekening. Bovendien is het water relatief zacht en daar houden mijn planten van.

- Ik wil weer wat kritischer zijn op wat er op de wasstapel belandt. De kinderen hebben nog weleens de neiging om de wasmand als eenvoudige opruimmethode te zien: kleding is sneller in de wasmand gegooid dan opgevouwen en terug in de kast gelegd. Als iets schoon is maar muf ruikt is even luchten of in een vochtige badkamer hangen vaak al genoeg.

- Ik ben nog aan het overwegen of een droogmolen voor op mijn dakterras de investering waard is. Ik hang nu mijn was aan de lijn op een warme zolder met relatief weinig ventilatie. Het blijft daardoor tamelijk lang vochtig en ruikt soms ook niet fris als het eenmaal droog is. Op warme dagen sjouw ik het staande droogrek wel naar het dakterras, maar dat is een heel gedoe door de krappe zolderdeur. Bovendien is het rek te laag om dingen als dekbedovertrekken te drogen. De kosten van een droogmolen en het feit dat het dakterras een groot deel van het jaar tamelijk onherbergzaam is doen me nog twijfelen. Als jullie suggesties hebben waar ik goed aan doe, dan hoor ik het graag. En ook andere tips om de besparingsdiscipline weer snel terug te vinden zijn van harte welkom!

plantaardige Shepherds Pie met zoete aardappel en adzukibonen

p.s. Naast Bewuste Eenvoud blog ik ook (zeer onregelmatig) hier onder het pseudoniem Pip

hoera moment

Toen we in 2008 het roer omgooiden en bewust eenvoudiger gingen leven, waren we niet op zoek naar rijkdom. Wel hadden we, in het verlengde van de wens om uit de consumenten hamstermolen te stappen, de droom om financieel onafhankelijk te worden. Niet zozeer omdat we wilden stoppen met werken, maar omdat we het punt wilden bereiken dat geld nooit een doorslaggevende factor in onze beslissingen zou spelen. Anders gezegd: als één van ons twee vrijwilligerswerk zou willen doen in plaats van blijven hangen in een niet bevredigende baan, dan wilden we financieel die ruimte hebben.

Sinds we bewuster zijn gaan consumeren hebben we een vrij consistent uitgavenpatroon. Zowel vaste lasten als uitgaven aan boodschappen en vrije tijd vertonen een tamelijk constante lijn. Vanaf 2008 hebben we in een aantal jaar het aflossingsvrije deel van onze hypotheek vrijwel volledig afgelost, zodat onze woonlasten aanzienlijk verminderden. En nu verkeren we in de gelukkige omstandigheden dat we vrij consequent meer verdienen dan we nodig hebben. Een aanzienlijk deel van de (schommelende) inkomsten wordt dus maandelijks geparkeerd op spaarrekeningen of deposito's. Dat genereert op zich weer inkomsten uit rente en dividend, dus er zit een gestage lijn in de groei van ons vermogen. Als je dergelijk spaargedrag maar lang genoeg volhoudt, komt er een moment dat je tegoeden op zichzelf voldoende inkomsten genereren om van te leven. In het boek Je Geld of je leven van Hanneke van Veen en Rob van Eeden (hier gratis te downloaden; kijk naar de oproep onderaan hun pagina!) wordt dat treffend "het hoera-moment" genoemd. Wanneer dat hoeramoment bereikt is, is sterk afhankelijk van je uitgavenpatroon en daarmee voor iedereen verschillend.

Met ons aanvankelijke voornemen om financieel onafhankelijk te worden, was het hoeramoment het baken waar we op af stevenden. Immers, als je uit je spaargeld zoveel inkomsten krijgt dat je niet meer hoeft te werken, dan speelt geld ook geen rol meer in bepaalde beslissingen en dáár waren we naar op zoek. Er zijn verschillende sites te vinden die je helpen berekenen wat je nodig hebt om dat moment te bereiken (bijvoorbeeld deze), dus met wat puzzelen en rekenen was al vrij snel duidelijk wat ons te doen stond.

Wat we echter niet hadden voorzien was dat, eenmaal die weg ingeslagen, het baken steeds minder begeerlijk voor ons werd. De weg er naar toe bleek op zichzelf bevredigend genoeg en de bestemming werd eigenlijk minder relevant. Bewuste eenvoud als uitgangspunt is voor mij een geweldige leidraad voor het invullen van mijn leven en bij het nemen van beslissingen. Het helpt me dingen in het juiste perspectief te plaatsen en niet ingewikkelder te maken dan noodzakelijk. Afhankelijk van het thema stel ik me de vragen: Heb ik dit echt nodig/wat brengt dit mij? Is dit de eenvoudigste/goedkoopste oplossing? Is het de meest duurzame cq integere optie? Berokken ik hiermee anderen geen schade? Als ik dit naar eer en geweten heb beantwoord dan weet ik dat ik een wel afgewogen beslissing neem.

Zo komt het bijvoorbeeld dat ik er ondanks milieu-overwegingen op dit moment toch voor kies om met de auto naar mijn werk te gaan in plaats van met tram, trein en bus. Dat scheelt mij anderhalf uur reistijd per dag en die tijd kan ik besteden aan mijn gezin, aan het oogsten van groenten uit mijn eigen tuin en het koken zonder snelle pakjes en zakjes. Wel rijd ik op gas in plaats van benzine of diesel en neem ik deel aan een programma dat mijn CO2-uitstoot compenseert. Ook heeft mijn persoonlijke toetssteen ervoor gezorgd dat ik de biologische boodschappen die ik niet bij de buurtsuper kan krijgen tegenwoordig thuis laat bezorgen. Weliswaar betaal ik daar 7 euro verzendkosten voor, maar ik hoef niet met de auto naar de biologische winkel, die hier relatief ver vandaan ligt en waar ik ook nog kosten voor de parkeergarage moet maken. Mijn sportschoolabonnement is ingeruild voor hardloopschoenen, alle tijdschriftabonnementen zijn opgezegd (op de Genoeg na die ik na het lezen doorgeef), kleding koop ik zoveel mogelijk tweedehands en de initiële investering in een wormcomposter en bokashi-emmers betaalt zich inmiddels terug in een super vruchtbare tuin. Ik blijf vaker thuis met een boek op de bank en ik heb mijn social mediagebruik sterk aan banden gelegd. Zelfs bij dilemma's in het opvoeden van mijn kinderen helpt het me om bewuste eenvoud als uitgangspunt te nemen (al zijn ze het daar zelf regelmatig hardgrondig mee oneens).

Op dit moment heb ik geen flauw benul waar ik sta als het gaat om financiële onafhankelijkheid en het kan me eigenlijk niet zoveel meer schelen. Deze manier van leven brengt me heel veel en het gevoel tevreden te zijn met wat ik heb is onbetaalbaar.

"Het geheim van geluk wordt niet gevonden in het streven naar meer, maar in het ontwikkelen van de capaciteit om van minder te genieten."
Socrates (469 v. Chr.)

NS perikelen

Afgelopen zondag moest ik onmenselijk vroeg de trein hebben naar Amsterdam. Dat viel niet mee na een erg gezellige avond en een buitengewoon kort nachtje. Omdat ik wat moeilijk op gang kwam besloot ik thuis alvast een e-ticket voor de trein uit te printen, zodat ik - eenmaal op Holland Spoor - in één rechte streep de trein in zou kunnen rennen. Dat zou tijd en stress schelen. Nu heb ik een redelijke top-of-the-bill printer, maar de enorme omvang van het e-ticket van de NS, daar bleek toch wel wat tijd in te gaan zitten. Na een kwartier stond mijn printer het ticket nog te digesteren en begon de tijd te dringen. Gelukkig was mijn lief bereid me naar het station te brengen (het was inmiddels te laat om op de fiets te springen) en had ik nét genoeg tijd om alsnog een kaartje uit de automaat op het station te halen. Daarmee had ik voor 8 uur 's ochtends al twee keer 18 euro 20 afgerekend met de NS. Geen geringe bedragen, als je het mij vraagt.

Thuis aangekomen heeft mijn lief meteen een e-mail aan de NS klantenservice geschreven om, ook gezien het tijdstip, aan te kunnen tonen dat we door een technisch mankement tweemaal hetzelfde kaartje hadden moeten kopen; eenmaal via internet en eenmaal via de automaat. Het automatische antwoord kwam terug dat er binnen vijf werkdagen een reactie zou volgen. En inderdaad, gister ontving ik de reactie: een e-mail met een onpersoonlijk en tweeregelig antwoord dat een ongebruikt e-ticket niet vergoed wordt omdat hij meerdere keren uitgeprint kan worden, met een linkje naar de leveringsvoorwaarden.

Ik moet eerlijk zeggen dat ik inmiddels toch een aardige NS-kater begin te krijgen. Ik ben een enthousiaste treinreiziger en vind het een comfortabel en milieuvriendelijk alternatief voor de fiets. Omdat ik tegenwoordig redelijk vlakbij mijn huisadres werk is het voor mijn werk zelden meer nodig, maar voor uitstapjes als een dagje Amsterdam denk ik doorgaans eerst aan de trein. Niet alleen is de reisfrequentie vanuit Den Haag prima, maar het scheelt me ook parkeerkosten ter plaatse. Ik stond zelfs op het punt om weer een kortingskaart aan te schaffen (die ik trouw jarenlang heb gehad), maar was al verbaasd over het feit dat deze voor dezelfde abonnementskosten inmiddels opeens geen korting meer geeft in de middagspits. Vervolgens wordt een voor mij wezenlijke vraag aan de klantenservice afgedaan met een droge en onpersoonlijke verwijzing naar de leveringsvoorwaarden. En gisterenavond hoor ik als klap op de vuurpijl op het nieuws dat de prijzen nog weer verder gaan stijgen.

Voor de 36 euro 40 die ik nu in totaal kwijt was aan mijn retourtje Amsterdam had ik een aantal keer met mijn auto (op gas) heen en weer kunnen rijden én kunnen parkeren. Een e-ticket kopen zou ik iedereen afraden, want het risico dat er iets mis gaat in het bestelproces is te groot en de bewijslast ligt helemaal aan de kant van de klant. In welk opzicht wordt het kiezen van de trein boven de auto nu nog gestimuleerd? Kiezen jullie nog weleens voor de trein?